Thỏa thuận Makkah: Pakistan, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ đá ‘phòng ngự phản công’ giữa mùa chuyển nhượng ngoại giao

Ngày 17/9 vừa qua không có pha lật cánh nào, không có cú sút xa nào, nhưng ở khu vực Trung Đông – Nam Á, một thế trận phòng ngự phản công đã được chuyền bóng liên tục qua bốn cuộc gọi ngoại giao. Trong khi các trang bóng đá châu Âu chỉ chăm chăm vào giá trị chuyển nhượng của những tiền đạo tuổi đôi mươi, thì tôi – một người đã ngồi xem bóng đá từ thời còn phát thanh bằng sóng ngắn – lại thấy bản hợp đồng đáng chú ý nhất tuần này không nằm trên sân cỏ. Bản hợp đồng ấy có tên Thỏa thuận Phòng thủ chung Makkah, ký ngày 7/8/2026 giữa Pakistan, Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ, và đến ngày 17/9/2026, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Pakistan Ishaq Dar đã liên tục gọi điện cho ba ngoại trưởng Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập để rà soát, ép sân và dàn xếp đội hình. Người trẻ nhìn bảng chuyển nhượng Transfermarkt, nhưng tôi nhìn ánh mắt của những người đang cầm bóng. Và ánh mắt của Dar trong loạt điện đàm này rất rõ: Pakistan không muốn chỉ là người đứng ngoài vòng cấm của trật tự khu vực. Bối cảnh của trận đấu này bắt đầu từ Hè 2026. Ngày 7/8, tại thánh địa Makkah, bộ trưởng quốc phòng và ngoại giao ba nước Pakistan, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ gặp nhau. Không ai ghi bàn ngay, nhưng họ đã ký vào một bản ghi nhớ mà truyền thông quốc tế gọi là 'Hiệp ước phòng thủ chung'. Chưa đến một tháng sau, ngày 31/8, Ủy ban Chính trị và Phòng thủ chiến lược nhóm họp lần đầu tại Istanbul. Tại đây, ba đội đã thống nhất thành lập ban thư ký thường trực đặt tại Saudi Arabia – kiểu như một trung tâm huấn luyện chung để ba đội bóng không quên bài pressing. Thế rồi đến ngày 17/9, khi bóng đá châu Á, châu Âu đều bước vào cửa sổ chuyển nhượng cuối hè, Pakistan bất ngờ đẩy cao đội hình ngoại giao. Cuộc điện đàm đầu tiên của Ishaq Dar là với Ngoại trưởng Saudi Arabia, Hoàng tử Faisal bin Farhan Al Saud. Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Pakistan, hai bên thảo luận về việc tiếp tục các cuộc họp của ủy ban nói trên và thúc đẩy hợp tác an ninh, phòng thủ. Một cuộc điện đàm khác với Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan xoay quanh quan hệ song phương, diễn biến khu vực và phối hợp tại các diễn đàn đa phương. Riêng với Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty, ông Dar không chỉ trao đổi quan điểm mà còn nhận được lời mời thăm Cairo. Nếu đọc như một bản phân tích chiến thuật, ai cũng thấy ngay ý đồ của Pakistan. Cuộc gọi với Saudi Arabia là để giữ nhịp với thủ lĩnh tuyến giữa – nơi nắm giữ ngân sách lớn và thánh địa Hồi giáo. Cuộc gọi với Thổ Nhĩ Kỳ là để duy trì cánh phải tấn công, bởi Ankara có nền công nghiệp quốc phòng phát triển. Còn cuộc gọi với Ai Cập là một đường chuyền dài ra biên: Cairo không nằm trong hiệp ước Makkah, nhưng là một trọng tài khu vực thực thụ, có quân đội lớn nhất thế giới Ả Rập và có tiếng nói quan trọng ở châu Phi. Giới phân tích phương Tây thường nhìn các hiệp ước phòng thủ chung qua lăng kính sức mạnh quân sự, nhưng tôi – một người làm chương trình thể thao gần nửa thế kỷ – lại nhìn qua lăng kính lịch thi đấu và lực lượng'. Khi Pakistan cùng lúc gọi Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập trong một ngày, họ không đơn thuần làm mới các loạt trận giao hữu. Họ đang xây dựng một hệ thống phòng ngự nhiều lớp: lớp thứ nhất là trục Riyadh – Washington, lớp thứ hai là trục Ankara – Doha, lớp thứ ba là trục Cairo – Bắc Phi. Mỗi cuộc điện đàm là một đường chuyền ngang để giữ bóng, không phải là cú sút xa đầy may rủi. Tất nhiên, tin đồn là gió, nhưng tôi đủ già để biết gió thổi từ đâu. Gió Makkah thổi vào sân chơi quyền lực này có nguồn gốc từ một thực tế: trong thập niên qua, Pakistan luôn tìm kiếm một vị thế ngoài vòng xoáy Ấn Độ – Trung Quốc. Khi thế giới nhìn vào châu Á, họ thường chỉ thấy hai trung phong khổng lồ ở sân bên. Pakistan chọn cách tổ chức phòng ngự khu vực cùng Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ. Đó là lựa chọn của một đội bóng không có đủ tiền mua ngôi sao, nên phải chuyền nhiều hơn, chạy nhiều hơn và pressing ngay từ phần sân đối phương. Nhưng tôi có thể sai, và đó chính là phần đáng xem nhất của trận đấu này. Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ không thực sự coi nhau là bạn thân trên khắp các mặt trận. Từ vấn đề Syria, Libya, đến ảnh hưởng tại vùng Vịnh, hai đội bóng lớn này có những khác biệt chiến thuật rõ rệt. Pakistan, với lối chơi rất riêng của mình, bỗng phải đóng vai trung vệ quét – người lấp những khoảng trống giữa hai đồng đội khó chiều. Ai Cập cũng chưa hẳn đã muốn ngồi vào băng ghế dự bị của một hiệp ước do Riyadh chủ trì. Cairo từng có những lúc căng thẳng với Ankara sau vụ đảo chính năm 2026 và với Riyadh quanh các vấn đề Biển Đỏ. Lời mời thăm Cairo của Badr Abdelatty là có thật, nhưng một lời mời chưa phải là một bản hợp đồng. Ở tuổi 64, tôi nhìn thấy trong sớm cáo của Bộ Ngoại giao Pakistan một sự khôn ngoan mang tên 'tuần hoàn lịch sử'. Cứ mỗi chu kỳ 10-15 năm, các đội bóng nhỏ lại tìm cách tập hợp thành một liên minh để chống lại các đội bóng giàu hơn. Ngày xưa là phong trào Không liên kết, ngày nay là những thỏa thuận phòng thủ chung như Makkah. Khi tóc bạc nói về bóng đá, đừng vội bịt tai – vì lửa vẫn còn đỏ. Và ngọn lửa ở Makkah không cháy vì một bàn thắng đẹp, mà vì một khoảng trống quyền lực ở Trung Đông: Mỹ bớt hiện diện, Trung Quốc dè dặt, Nga sa lầy ở châu Âu. Những khoảng trống như vậy, trong bóng đá, luôn tạo ra những cuộc đua vô địch ngoạn mục. Do đó, bài học tôi rút ra từ bốn cuộc điện đàm ngày 17/9 không phải là về quân đội hay tên lửa. Nó là về nhịp độ chuyển trạng thái. Pakistan đã ở trạng thái phòng ngự trong gần hai thập niên; giờ họ bắt đầu đẩy cao đội hình, pressing ở khu vực giữa sân của thế giới Hồi giáo. Saudi Arabia đang đóng vai đội chủ nhà có lợi thế sân đấu; họ muốn kiểm soát bóng nhưng không muốn dính thẻ. Còn Thổ Nhĩ Kỳ chơi một thứ bóng đá cống hiến, vừa tấn công vừa đánh chặn từ xa – nhưng lại cần một người cầm nhịp phía sau. Ai Cập vẫn ngồi trên khán đài, chưa rò ràng là sẽ bước vào sân hay đứng ngoài. Vậy câu hỏi đặt ra – và tôi xin phép không kết luận vội bằng một tổng kết khô khan – là: thỏa thuận Makkah sẽ tồn tại ở dạng thức nào khi bước vào mùa giải mới 2026? Nếu ban thư ký chung ở Saudi Arabia sớm đi vào hoạt động và có thêm các cuộc họp quân sự cụ thể, đó sẽ là dấu hiệu một liên minh thực chất đang hình thành. Nếu mọi thứ chỉ dừng ở những cuộc điện đàm lịch sự, thì đây mới chỉ là một trận giao hữu lấy danh nghĩa phòng thủ, không hơn. 15 buổi Zoom mùa dịch từng dạy tôi rằng bóng đá không cần sân, chỉ cần người cùng xem. Nhưng bóng đá ngoại giao, ngược lại, cần cả sân lẫn người xem – và Makkah đang xây sân. Người xem đã đông, tôi chỉ chờ tiếng còi khai cuộc thực sự.