Asiad 20: Teqball và Karate mở tài khoản huy chương cho Việt Nam trong buổi sáng đầu tiên

Trận tranh huy chương đồng nội dung đôi nam nữ Teqball khép lại ở tỷ số 2-0. Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi đứng ở mép bàn cong, cách nhau chừng hai mét. Hai người không chạy vòng quanh sân, không gầm lên, không giơ tay về phía khán đài. Gia Nghi cúi nhặt quả bóng. Minh Tân gật đầu một cái. Cả hai bắt tay Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ. Trên bảng điện tử, tên hai vận động viên Việt Nam nằm ở hàng trên.

Đó là tấm huy chương đồng đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại Asiad 20. Nó đến từ một môn thể thao lần đầu tiên được đưa vào chương trình đại hội.

Buổi sáng thi đấu ngày 20/9 có ba mốc tôi ghi lại trong sổ tay. Mốc thứ nhất là trận tranh HCĐ đôi nam nữ Teqball, kết thúc bằng thắng lợi 2-0 của Minh Tân và Gia Nghi. Mốc thứ hai là trận tranh HCĐ đôi nam cùng môn, nơi Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp đôi Iraq. Mốc thứ ba là loạt thi Kata biểu diễn cá nhân nữ của Karate, nơi Bùi Ngọc Nhi giành HCĐ sau ba trận với ba tỷ số khác nhau hoàn toàn.

Ba mốc. Hai tấm huy chương. Một suất bị bỏ lỡ. Bảng tổng sắp huy chương sau gần nửa ngày thi đấu chỉ hiển thị kết quả cuối cùng của ba mốc đó. Nó không hiển thị khoảng cách giữa chúng.

Tôi bắt đầu một buổi sáng thi đấu bằng một con số lệch trên bảng điểm. Kết thúc ở một câu hỏi không có dòng nào trên bảng tổng sắp trả lời.

Một môn thể thao của những khoảng trống

Teqball kết hợp yếu tố của bóng đá và bóng bàn. Luật cấm dùng tay và cánh tay. Bóng phải được đưa qua bàn cong bằng đầu, ngực, đùi hoặc chân. Ở nội dung đơn, trận đấu là cuộc đối đầu giữa hai cá nhân quanh một mặt bàn. Ở nội dung đôi, có thêm một biến số mà đơn không có: khoảng trống giữa hai người.

Khoảng trống đó là nơi trận đấu được quyết định. Một đường bóng đi vào giữa hai vận động viên không phải lỗi của cá nhân nào, nhưng nó luôn là điểm của đối phương. Khả năng đọc hướng bóng trước nửa nhịp quan trọng hơn khả năng đỡ bóng. Đó là lý do nội dung đôi ở môn này không phải phép cộng của hai nội dung đơn.

Minh Tân và Gia Nghi thắng trận tranh HCĐ bằng cách đóng khoảng trống đó lại. Gia Nghi lùi về phía sau bàn, giữ trục dọc. Minh Tân dâng lên chặn tuyến giữa. Cặp Ấn Độ buộc phải đưa bóng ra hai hành lang biên, nơi góc đỡ hẹp hơn, sai số lớn hơn, và số lần chạm bóng trước khi bóng chạm bàn tăng lên. Trong ván thứ hai, cặp Ấn Độ có thời điểm vượt lên dẫn điểm và buộc Minh Tân cứu hai điểm bằng đùi trái ở sát biên. Nhưng chuỗi điểm dài nhất của ván thuộc về cặp Việt Nam. Ở Teqball, chuỗi điểm dài là dấu hiệu của cấu trúc, không phải của may mắn.

Đây là lần đầu Teqball có mặt tại một kỳ Asiad. Dữ kiện đó quan trọng hơn bản thân tấm huy chương, vì nó đặt ra một câu hỏi về thời điểm: môn thể thao này được đưa vào đại hội khi nào, và vì sao đúng lúc này.

Lần chạm bóng thứ ba cho thấy điều mà hai lần đầu không dám nói.

Cách một ván Teqball được quyết định

Trong Teqball, mỗi ván đấu thường kéo dài đến một mốc điểm cố định, và đội thắng phải hơn đối phương một khoảng tối thiểu. Luật này có một hệ quả ít được chú ý: các ván đấu ngắn thường kết thúc ở những điểm số sát nút, còn các ván đấu dài thường kết thúc ở những điểm số cách biệt. Điều đó có nghĩa là số điểm kéo dài của một cặp đôi nói lên nhiều hơn tỷ số cuối cùng.

Khi tôi đọc bảng điểm của trận tranh HCĐ đôi nam nữ, điều đầu tiên tôi tìm không phải tỷ số 2-0. Tôi tìm số chuỗi điểm dài nhất của từng cặp. Cặp Việt Nam giữ chuỗi dài hơn ở cả hai ván. Đó là lý do tôi gọi trận thắng này là trận thắng có cấu trúc.

Mặt bàn cong của Teqball được thiết kế để bóng luôn nảy ra theo một hướng có thể dự đoán được trong một số tình huống nhất định. Vận động viên giỏi khai thác tính dự đoán được đó. Họ không đỡ bóng theo phản xạ thuần túy; họ đứng ở vị trí mà đường bóng phải đi tới. Sự khác biệt giữa một vận động viên đỡ được bóng và một vận động viên chủ động đón bóng nằm ở vị trí đứng trước khi đối phương chạm bóng, không nằm ở tốc độ chạy sau đó.

Ở nội dung đôi, việc đứng đúng vị trí trở thành một bài toán phối hợp. Hai người phải di chuyển như một khối, giữ khoảng cách cố định, và không ai được đứng chắn đường của người kia. Đây là điểm giao nhau giữa Teqball và các môn đôi khác: phần lớn sai số trong một trận đôi không đến từ kỹ thuật cá nhân mà đến từ việc hai người chiếm cùng một khoảng không gian.

Minh Tân và Gia Nghi xử lý bài toán đó bằng phân chia tuyến rõ ràng. Gia Nghi giữ tuyến sau, Minh Tân giữ tuyến trước. Khi cặp Ấn Độ đổi hướng bóng liên tục, cặp Việt Nam vẫn giữ nguyên phân chia tuyến và chỉ xoay trục. Sự kiên định đó là thứ tạo ra chuỗi điểm dài.

Suất bị bỏ lỡ và độ sâu của đội hình

Ở nội dung đôi nam, Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa thua cặp đôi Iraq trong trận tranh HCĐ cùng buổi sáng. Tôi không có dữ kiện kỹ thuật để phân tích trận thua đó, và tôi không viết về những gì tôi không có dữ kiện. Tôi có dữ kiện về cấu trúc.

Đội tuyển Teqball Việt Nam bước vào Asiad 20 với một cặp đôi nam nữ và một cặp đôi nam đủ khả năng tranh huy chương. Khi một trong hai cặp không vượt qua được trận cuối cùng, không có cặp nào khác đứng sau thay thế. Không có suất dự phòng. Không có vận động viên thứ ba.

Đó là định nghĩa của đội hình một lớp. Và đó là điều mà một tấm HCĐ có thể che khuất.

Một tấm huy chương giành được bằng hai người. Một nền thể thao được xây bằng hai nghìn người. Sự khác biệt giữa hai con số đó không hiển thị trên bảng tổng sắp huy chương.

Ở môn Teqball, chi phí xây dựng cơ sở hạ tầng thấp hơn nhiều so với bóng đá hay bóng rổ. Một bàn cong, một mặt sàn phẳng, một quả bóng. Đó là toàn bộ thiết bị cần thiết. Nhưng chi phí thấp không đồng nghĩa với việc hệ thống sẽ tự sinh ra vận động viên. Ngược lại, chính vì ngưỡng vào thấp, môn này có thể bị bỏ qua trong các kế hoạch đầu tư trọng điểm, và bị bỏ qua nhiều năm liền.

Minh Tân và Gia Nghi không phải sản phẩm của một hệ thống đào tạo Teqball. Họ là những vận động viên đến từ nền tảng khác và chuyển sang. Đó là cách một tấm huy chương ở môn mới thường được tạo ra: bằng một vài cá nhân đi trước hệ thống, chứ không phải bằng hệ thống đi trước cá nhân.

Kata cá nhân nữ: dãy điểm số kể một câu chuyện khác

Bùi Ngọc Nhi thua trận mở màn trước Ono Maho của Nhật Bản với tỷ số 0-5. Sau đó cô thắng Choi Haeun của Hàn Quốc 5-0. Rồi cô thắng Leong Wai Yee Shannon của Singapore 4-1. Ba trận, một tấm HCĐ nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ.

Bốn tỷ số. Ba trận. Hai kết quả trái ngược hoàn toàn. Một vận động viên.

Trong Kata biểu diễn, điểm số do hội đồng giám khảo quyết định. Không có bàn thắng để đối chiếu. Không có lỗi kỹ thuật để xem lại ở tốc độ chậm. Có một bài biểu diễn, một bảng tiêu chí, và một nhóm người ngồi ở hàng ghế đầu ghi điểm. Khoảng cách giữa một tỷ số 0-5 và một tỷ số 5-0 không nằm ở thể lực. Nó nằm ở hội đồng chấm điểm, ở thứ tự thi đấu, và ở việc ai được xếp vào nhánh nào.

Tôi đã dành nhiều năm đọc biên bản chấm điểm của các môn đối kháng có yếu tố biểu diễn. Điều tôi rút ra không phải là giám khảo thiên vị. Điều tôi rút ra là không gian phán đoán chủ quan rộng hơn nhiều so với những gì bảng điểm hiển thị. Một tỷ số 5-0 và một tỷ số 4-1 có thể được tạo ra bởi cùng một bài biểu diễn, chỉ khác người ngồi chấm và khác thứ tự xuất hiện.

Với Ngọc Nhi, dãy điểm số này không làm giảm giá trị tấm HCĐ. Nó chỉ ra rằng thành tích ở Kata không thể được đọc theo cùng cách với thành tích ở một môn có kết quả đo đếm được. Một võ sĩ thắng 5-0 ở Kata không mạnh hơn gấp năm lần người thua 0-5. Cô ấy chỉ được chấm điểm cao hơn trong một bài biểu diễn cụ thể, trước một hội đồng cụ thể.

Đây là thành tích đáng chú ý của Ngọc Nhi sau những dấu ấn đã có tại SEA Games 33 và ở các giải trẻ châu Á. Tại Asiad 20, cô vẫn còn cơ hội tranh thêm huy chương: cùng các đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal vào ngày 22/9.

Ở nội dung đồng đội, biến số thay đổi. Điểm số không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật của từng cá nhân mà vào độ đồng đều giữa các thành viên, khoảng cách thời gian giữa các động tác, và độ chính xác của đội hình khi di chuyển. Đây là nơi dữ liệu có thể đọc được rõ hơn: nếu một đội có ba thành viên với sai số tốc độ chênh nhau, hội đồng chấm điểm sẽ thấy điều đó trong khung hình rộng.

Sàn đấu sạch bóng. Hành lang sau sàn đấu thì không.

Bảng tiêu chí và những gì nó không đo

Một bài Kata được chấm trên hai nhóm tiêu chí chính. Nhóm thứ nhất đánh giá kỹ thuật: tư thế, đường đi của đòn, độ căng của khớp, sự ổn định của trọng tâm. Nhóm thứ hai đánh giá tính biểu đạt: nhịp độ, sức mạnh, sự tập trung, và tính liên tục của bài.

Cả hai nhóm đều là đánh giá định tính. Không có thiết bị nào đo được độ căng của khớp gối khi một võ sĩ hạ thấp tấn. Không có thước nào đo được sự khác biệt giữa một nhịp chậm có chủ đích và một nhịp chậm vì do dự. Những khác biệt đó tồn tại, chúng có thật, và chúng chỉ được ghi nhận qua mắt người.

Điều này không làm cho Kata trở thành một môn thể thao kém nghiêm túc. Nó làm cho Kata trở thành một môn thể thao mà kết quả phụ thuộc vào thành phần hội đồng nhiều hơn mức người xem thường giả định. Khi một vận động viên thi đấu ba trận trong một buổi sáng và nhận ba mức điểm khác nhau, dữ liệu không nói rằng vận động viên đó thay đổi. Dữ liệu nói rằng hội đồng thay đổi.

Tôi không có biên bản chấm điểm chi tiết theo từng giám khảo của loạt thi này, nên tôi dừng ở việc ghi nhận cả hai cách đọc và để dữ kiện tự đứng.

Bảng tổng sắp, đọc đúng cách

Sau gần nửa ngày thi đấu, đoàn thể thao Trung Quốc vươn lên đứng đầu bảng tổng sắp với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ. Lin Xinyu, ở nội dung ba môn phối hợp nữ, là người mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại Asiad 20. Đoàn chủ nhà Nhật Bản xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi đoàn giành 1 HCV, lần lượt xếp từ thứ ba đến thứ năm. Đoàn thể thao Việt Nam tạm xếp thứ chín với 2 HCĐ.

Con số thứ chín đó là con số đúng. Nó cũng là con số vô nghĩa ở thời điểm này.

Một bảng tổng sắp được xếp theo số HCV trước tiên. Điều đó có nghĩa là một đoàn có một HCV và không có gì khác sẽ xếp trên một đoàn có mười HCĐ. Ở giai đoạn nửa ngày thi đấu, thứ hạng phản ánh lịch thi đấu nhiều hơn phản ánh tiềm năng. Môn nào kết thúc trước thì có huy chương trước. Ba môn phối hợp và các nội dung Kata cá nhân là những nội dung trao huy chương sớm. Bóng đá, bóng chuyền, điền kinh, bơi chưa trao gì.

Đọc bảng tổng sắp ở ngày đầu tiên giống như đọc bảng lương của một câu lạc bộ ở tháng thứ nhất của mùa giải. Nó cho biết ai đã được trả. Nó không cho biết ai sẽ được trả.

Ba năm theo đuổi các hồ sơ tài chính của câu lạc bộ, tôi học được một quy tắc: dòng tiền không bao giờ nói dối, nhưng nó chỉ trả lời câu hỏi mà bạn đặt ra. Bảng tổng sắp huy chương cũng vậy.

Góc nhìn khác: tấm huy chương không nằm trong kế hoạch

Có một cách giải thích thông thường cho kết quả của Teqball Việt Nam. Môn này mới, các quốc gia chưa đầu tư, nên cơ hội mở ra cho những nước đến sớm.

Cách giải thích đó đúng về mặt dữ kiện. Nó cũng là cách giải thích mà tôi không tin hoàn toàn.

Nếu cơ hội mở ra cho tất cả các nước đến sớm như nhau, thì cặp đôi nam của Việt Nam đã không thua cặp Iraq trong trận tranh HCĐ cùng buổi sáng. Cùng một môn, cùng một ngày, cùng một điều kiện môn mới, hai kết quả khác nhau. Biến số không nằm ở môn. Biến số nằm ở cặp vận động viên cụ thể.

Điều đó dẫn đến một kết luận khác với cách đọc thông thường. Tấm HCĐ của Minh Tân và Gia Nghi không phải bằng chứng cho việc Việt Nam có một nền Teqball. Nó là bằng chứng cho việc Việt Nam có hai vận động viên phù hợp với môn này ở đúng thời điểm môn này được đưa vào đại hội. Hai dữ kiện đó khác nhau về bản chất, và chúng dẫn đến hai kế hoạch khác nhau cho bốn năm tới.

Cách đọc thứ nhất dẫn đến việc ký hợp đồng với hai con người. Cách đọc thứ hai dẫn đến việc xây dựng một hệ thống. Chỉ một trong hai cách đọc tạo ra huy chương ở kỳ Asiad tiếp theo.

Một môn thể thao mới. Một cặp vận động viên cũ. Một tấm huy chương không nằm trong kế hoạch.

Ở Karate, góc nhìn nghịch lý nằm ở chỗ khác. Ngọc Nhi thua 0-5 trước võ sĩ chủ nhà trong trận mở màn, rồi thắng 5-0 và 4-1. Nếu đọc theo trình tự thời gian, đây là câu chuyện của một vận động viên vào phom sau khởi đầu chậm. Nếu đọc theo dữ liệu chấm điểm, đây là câu chuyện của một hội đồng thay đổi giữa các trận. Hai cách đọc dẫn đến hai kết luận khác nhau về vị trí của Ngọc Nhi trong tương quan châu lục.

Điều đáng chú ý là cả hai cách đọc đều không làm giảm giá trị tấm HCĐ. Một tấm huy chương ở nội dung có yếu tố chấm điểm vẫn là một tấm huy chương. Nó chỉ đòi hỏi người đọc phải biết mình đang đọc loại dữ liệu nào.

Điều cần làm tiếp

Đoàn thể thao Việt Nam kết thúc buổi sáng đầu tiên với hai tấm HCĐ, xếp thứ chín trên bảng tổng sắp. Con số đó sẽ thay đổi trong những ngày tới. Câu hỏi đáng theo dõi không nằm ở thứ hạng.

Ngọc Nhi còn trận tứ kết Kata đồng đội nữ gặp Nepal ngày 22/9. Đó là dữ kiện tiếp theo có thể kiểm chứng. Sau đó, khi Asiad 20 khép lại, sẽ có một bảng tổng kết khác cần đọc: bao nhiêu vận động viên Việt Nam tham dự Teqball, bao nhiêu người trong số đó đến từ một chương trình đào tạo có tên, và bao nhiêu người đến từ con đường cá nhân.

Tấm HCĐ đầu tiên là một dữ kiện tốt. Nó chỉ trở thành một xu hướng nếu có người thứ ba và người thứ tư đứng sau Minh Tân và Gia Nghi trong bốn năm tới. Nếu không, nó chỉ là một dòng trong biên bản của một buổi sáng.