Infantino không đi đâu cả — và đó mới là tin xấu cho bóng đá

Cánh cửa đóng lại mà không có tiếng động

Vào tháng Bảy, một đề xuất bán 20% bản quyền thương mại của FIFA — trong đó có cả những quyền gắn trực tiếp với World Cup — biến mất khỏi bàn đàm phán mà không cần một lá phiếu nào. Không bỏ phiếu, không biên bản thất bại, không ai đứng ra nhận trách nhiệm về sự ra đi lặng lẽ ấy. Chỉ có khoảng trống của một kế hoạch từng được xem là đòn tài chính chiến lược của chủ tịch Gianni Infantino.

Bốn tuần sau, Reuters dẫn lời hàng loạt quan chức cấp cao trong làng bóng đá thế giới rằng Infantino "sẽ không đi đâu cả". Cách đây chỉ vài tuần, chính những người đó tin rằng họ sắp lật được ông. Giờ họ nói về một thứ khác hẳn: làm sao để giới hạn quyền lực của một người mà họ không thể loại bỏ.

Trong hơn mười sáu năm ngồi theo dõi bóng đá từ góc nhỏ ở São Paulo, tôi đã học được một điều về các cuộc chiến quyền lực: khi không ai còn nói về việc ai sẽ ngồi ghế, đó là lúc cuộc chiến thật sự bắt đầu. Chúng ta vừa đi qua đúng ngưỡng cửa ấy.

Bối cảnh: một tổ chức được thiết kế để không ai nắm hết quyền

FIFA vận hành trên một kiến trúc kỳ lạ vào bậc nhất trong thể thao. Ở đỉnh là chủ tịch — người nắm quyền điều hành và bộ máy thương mại. Nhưng lá phiếu hợp pháp lại nằm trong tay 211 liên đoàn bóng đá quốc gia, những thành viên có quyền bầu và phế truất tổng thống. Giữa hai tầng ấy là các liên đoàn châu lục: UEFA của châu Âu, AFC của châu Á, CONCACAF của Bắc và Trung Mỹ cùng vùng Caribbean, cùng các tổ chức khác.

Cấu trúc này ra đời không phải vì lý tưởng. Nó ra đời sau sự sụp đổ của Sepp Blatter, khi FIFA buộc phải tự cải tổ để tránh bị coi là một guồng máy quyền lực tập trung vào một người. Những cải cách hậu-Blatter được thiết kế rõ ràng để giảm quyền lực của vị chủ tịch: tách bớt điều hành, tăng kiểm soát tập thể, hạn chế khả năng một cá nhân tự quyết định các bước đi chiến lược lớn.

Điều trớ trêu lịch sử nằm ở đây: chính những hàng rào dựng lên để ngăn một Blatter thứ hai nay trở thành mặt trận tranh chấp giữa một tổng thống đương nhiệm và một liên minh muốn kìm bước ông ta. Cuộc khủng hoảng hiện tại khởi phát từ kế hoạch huy động vốn tư nhân đã bị bỏ dở. Nó đã đi qua giai đoạn sôi sục nhất và bước vào một pha mới, nơi câu hỏi không còn là ai sống ai chết, mà là ai giữ bao nhiêu quyền.

Tôi đã từng theo dõi những cuộc chuyển giao quyền lực trong bóng đá Brazil, nơi một chủ tịch liên đoàn có thể bị hạ bệ bởi một liên minh các câu lạc bộ nhỏ, rồi hai năm sau trở lại bằng một chức vụ khác. Bài học ở đó rất rõ: quyền lực bóng đá không biến mất, nó chỉ đổi chủ, đổi hình dạng, đổi bộ quần áo. Điều đang diễn ra tại FIFA mang đúng dòng máu ấy.

Phần lõi: ba khối quyền lực và một ghế tổng thống bị bao vây

Sai lầm phổ biến khi đọc các bản tin kiểu này là hình dung nó như một trận chiến hai phe: FIFA chống lại châu Âu. Thực tế phức tạp hơn nhiều. Cấu trúc quyền lực hiện tại gồm ít nhất ba khối, và mỗi khối theo đuổi một lợi ích khác nhau.

Khối thứ nhất là chính ghế tổng thống, tức Infantino và bộ máy điều hành quanh ông. Sức mạnh của khối này đến từ chức vụ: quyền triệu tập, quyền đề xuất, quyền kiểm soát guồng máy thương mại và phân phối tiền bạc. Khối này cũng có một lợi thế thầm lặng nhưng quyết định — quyền phân phối doanh thu cho các liên đoàn thành viên. Khi bạn là người viết ngân sách cho 211 tổ chức, bạn có một lá bài mà không cuộc họp báo nào có thể sao chép.

Khối thứ hai là châu Âu, với UEFA và chủ tịch Aleksander Ceferin đóng vai người phát ngôn. Đây là khối có uy tín thể chế cao nhất, tiếng nói truyền thông mạnh nhất, và một câu chuyện đạo đức gọn gàng để bán cho công chúng. "Bóng đá không phải để bán" — một câu ngắn, dễ nhớ, dễ trích dẫn, và đặt đối thủ vào thế phải giải thích.

Điểm mấu chốt đầu tiên: đề xuất bán 20% bản quyền thương mại không bị đánh bại bởi một lập luận tài chính, nó bị đánh bại bởi một lập luận về quyền kiểm soát. Không ai phản đối vì con số 20% sai về mặt định giá — họ phản đối vì nó trao cho một nhóm nhà đầu tư tư nhân quyền đối với dòng tiền tương lai của bóng đá thế giới.

Khối thứ ba, và là khối ít được chú ý nhất, chính là các liên đoàn quốc gia. Họ là cử tri đoàn thực sự. Họ không xuất hiện trên các tiêu đề lớn, nhưng bất kỳ sự tồn tại nào của một tổng thống FIFA đều phụ thuộc vào việc ông ta có giữ được lòng trung thành của họ hay không. Khi các liên đoàn châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ cùng đứng về một phía chống lại kế hoạch bán cổ phần, đó là ba châu lục với những lợi ích khác nhau quyết định mở một mặt trận chung. Sự kiện đó đáng được ghi nhớ: nó chứng minh rằng liên minh chống lại ghế tổng thống có thể hình thành vượt qua biên giới lợi ích.

Nhưng — và đây là chỗ tinh tế — chính sự đa dạng của liên minh ấy là điểm yếu của nó. Câu lạc bộ quan tâm đến tiền. Cầu thủ quan tâm đến lịch thi đấu. Các liên đoàn quan tâm đến giải đấu và suất tham dự. Khi mỗi thành viên của một liên minh đánh nhau vì một lý do khác nhau, liên minh đó không thể duy trì một mục tiêu duy nhất đủ lâu để hạ bệ một tổng thống.

Vì sao ghế tổng thống vẫn vững

Infantino 56 tuổi, người Thụy Sĩ gốc Ý. Ông nắm quyền từ năm 2026, trong bối cảnh FIFA cần một bộ mặt sạch sẽ sau vụ Blatter. Trong gần một thập kỷ ấy, ông đã mở rộng World Cup lên 48 đội, đưa Club World Cup lên thể thức 32 đội vào năm 2026, đẩy mạnh bán bản quyền, và quan trọng nhất — mở rộng dòng tiền phân phối xuống các liên đoàn nhỏ.

Đó là một chiến lược chính trị kinh điển, và nó vẫn hoạt động. Cơ sở ủng hộ thực sự của Infantino không nằm ở châu Âu, mà ở hàng trăm liên đoàn nhỏ mà ông đã rót tiền vào trong suốt gần một thập kỷ. Khi khủng hoảng nổ ra, những liên đoàn ấy không có động cơ bỏ rơi người đã trả hóa đơn cho họ.

Đó là lý do vì sao vị thế của ông "dường như đã mạnh lên kể từ khi khủng hoảng bùng phát". Không phải vì ông đã hàn gắn được điều gì. Mà vì đối thủ của ông đã chia rẽ trước khi họ kịp tổ chức.

Câu chuyện 20% và giới hạn của một biểu tượng

Tôi muốn nói thẳng về con số 20% bởi vì nó bị xử lý quá nhanh trên truyền thông.

Kế hoạch bán 20% bản quyền thương mại của FIFA, bao gồm các quyền gắn với World Cup, có một logic tài chính không hề ngớ ngẩn. Bóng đá thế giới đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng doanh thu khổng lồ: World Cup 2026 tại Hoa Kỳ, Canada và Mexico, Club World Cup 32 đội, và những thay đổi thể thức liên tục mở rộng kho vé và kho tài trợ. Bán một phần của dòng tiền tương lai để huy động vốn ngay bây giờ là một nước đi tài chính hợp lý trên giấy tờ.

Vấn đề nằm ở chỗ khác. Bán cổ phần không chỉ bán tiền, nó bán quyền. Và trong một tổ chức mà quyền lực chính trị được xây từ việc kiểm soát dòng tiền, chia sẻ dòng tiền nghĩa là chia sẻ quyền lực — điều mà không tổng thống nào có thể chấp nhận một cách dễ dàng nếu không nắm chắc cái giá.

Cấu trúc của thương vụ không được công bố đầy đủ. Chúng ta chỉ biết con số 20% trên tiêu đề. Không có định giá, không có danh tính nhà đầu tư, không có điều khoản quản trị đi kèm cổ phần, không có cơ chế chống pha loãng hay bảo vệ quyền kiểm soát. Đó là kiểu tiết lộ đủ để gây tranh cãi nhưng không đủ để đánh giá — và trong môi trường quản trị, một đề xuất gây tranh cãi mà thiếu minh bạch thường thua trước khi được đưa ra bỏ phiếu.

Nó đã thua đúng như vậy. UEFA, AFC và CONCACAF cùng phản đối. Dự án bị rút vào tháng Bảy. Nhưng câu hỏi về doanh thu và phân phối thì không bị đóng lại, chỉ bị hoãn. Và trong bóng đá, một khoản nợ tranh chấp bị hoãn luôn quay lại dưới một cái tên khác.

Lịch thi đấu, tiền và những mặt trận chưa mở

Mười sáu năm theo dõi bóng đá dạy tôi rằng mọi cuộc chiến quản trị ở cấp cao cuối cùng đều đổ xuống sân cỏ. Không phải qua những bài phát biểu. Mà qua lịch thi đấu.

Những mặt trận tiếp theo đã hiện rõ. Câu lạc bộ có thể tranh đấu với FIFA về Club World Cup, về cách phân phối doanh thu, và về việc nhả cầu thủ cho các giải đấu quốc tế. Đại diện cầu thủ có thể thách thức lịch thi đấu quốc tế. Các liên đoàn có thể phản đối việc mở rộng World Cup hoặc tăng tần suất Club World Cup. Mỗi điểm trong số đó là một mặt trận riêng, và mỗi mặt trận là một nơi mà đối thủ của ghế tổng thống có thể gây hao mòn.

Đây là điều quan trọng nhất cần hiểu: cuộc chiến này sẽ không diễn ra bằng những tuyên bố lớn mà bằng những cuộc chiến nhỏ, dai dẳng, ít được truyền thông — đúng kiểu một cuộc chiến nóng lạnh. Nó không phát nổ, nó rỉ máu.

Kinh nghiệm theo dõi Brasileirão của tôi cho thấy kiểu xung đột này vận hành thế nào. Ở Brazil, các tranh chấp giữa liên đoàn và câu lạc bộ hiếm khi kết thúc bằng một vụ nổ. Chúng kết thúc bằng một mùa giải mà mọi thứ đều hơi tệ hơn một chút — lịch thi đấu dày hơn, tiền về chậm hơn, đàm phán bản quyền rối hơn. Không ai thắng rõ ràng, nhưng chất lượng của sản phẩm bị bào mòn từ bên trong. Đó chính là kiểu rủi ro đang hình thành ở cấp FIFA.

Nghịch lý mang tên "vịt què"

Câu hỏi lớn chưa được trả lời là: sống sót có đồng nghĩa với còn hiệu lực không?

Trong chính trị nói chung, có một khái niệm gọi là vịt què: một nhà lãnh đạo vẫn ngồi ghế nhưng quyền lực đã bị coi là suy giảm. Người ta vẫn phải chào ông ta, vẫn phải nghe ông ta nói, nhưng không ai còn sợ những quyết định của ông ta nữa.

Kịch bản nghịch lý đang trở thành kịch bản trung tâm: Infantino sống sót về mặt chính trị trong khi điều hành một tổ chức mà các bên liên quan đang tìm cách giới hạn hành động của ông ta. Ông ấy giữ ghế. Nhưng ghế ấy có thể bị khoét rỗng.

Dấu hiệu nằm ngay trong các đề xuất cải tổ. Infantino đưa ra ý tưởng về một cuộc rà soát độc lập từ bên ngoài đối với khung quản trị cho các sáng kiến chiến lược lớn, cùng các cuộc tham vấn được khuyến nghị về việc tăng cường quá trình ra quyết định. Trên giấy, đó là những động thái hòa giải.

Nhưng phản ứng đến nhanh và lạnh. Một số liên đoàn châu Âu bác bỏ ngay lập tức. Và một cụm từ đã xuất hiện, đúng kiểu cụm từ sẽ được lặp lại đến mức trở thành thước đo: "mức tối thiểu". Khi đối thủ đã định nghĩa trước đề xuất của bạn là mức tối thiểu, họ đã thắng cuộc chiến về khung diễn giải trước khi cuộc đàm phán thật bắt đầu.

Ceferin nói rõ hơn ai hết: niềm tin đã bị phá vỡ thì chưa quay lại. Ông ấy nói về ba trụ cột — thống nhất, minh bạch, và một nền quản trị phục vụ số đông chứ không phục vụ số ít. Đọc kỹ, đó không phải một bài phát biểu đạo đức. Đó là một danh sách điều kiện cải tổ được đóng gói dưới dạng tuyên ngôn giá trị.

Cái bẫy của cải cách hậu-Blatter

Không thể hiểu cuộc khủng hoảng này mà bỏ qua sự trớ trêu lịch sử ở trung tâm của nó.

Các cải cách sau khi Blatter sụp đổ được thiết kế để giảm quyền lực của tổng thống. Mục tiêu là ngăn chặn một cá nhân thâu tóm bộ máy. Nhưng giờ đây, chính khung cải cách ấy trở thành đối tượng tranh chấp: tổng thống nên có bao nhiêu quyền, và ai nên giám sát ông ta?

Điều đó có nghĩa là cuộc chiến hiện tại không phải một cuộc nổi loạn chống lại trật tự. Nó là một cuộc tranh chấp về chính trật tự ấy. Hai bên đều nói ngôn ngữ cải cách — chỉ khác nhau ở chỗ cải cách ấy nên kết thúc ở đâu.

Khi hai bên trong một cuộc chiến quyền lực đều viện dẫn cùng một bộ luật để biện minh, thứ quyết định kết quả không phải là luật, mà là ai kiểm soát việc diễn giải luật. Đó là lý do đề xuất về một cơ chế mới, một cấu trúc mới có thể pha loãng quyền lực tổng thống, lại đáng chú ý đến vậy. Nó có thể là giải pháp hòa giải. Cũng có thể là cái bẫy.

Bên ngoài sân cỏ: dòng tiền, nhà đầu tư và nỗi sợ vô hình

Ở góc nhìn thị trường, hệ quả lan tỏa rõ nhất nằm ở bản quyền truyền thông và thương mại. Kế hoạch bán 20% cổ phần chạm trực tiếp vào cách bóng đá kiếm tiền từ tài sản chủ lực của nó. Việc dự án bị bỏ dở và tranh chấp tiền bạc chưa được giải quyết tạo ra sự bất định về định giá.

Nhưng có một tín hiệu sâu hơn mà ít người nói tới. Khi các liên đoàn châu lục chứng minh rằng họ có thể phủ quyết một thương vụ thương mại cấp FIFA, họ vừa gửi một thông điệp đến giới đầu tư: các tài sản cấp FIFA có thể bị chặn bởi chính trị quản trị. Với một quỹ đầu tư đang cân nhắc giữa bản quyền cấp câu lạc bộ, cấp liên đoàn và cấp FIFA, thông điệp ấy không hề nhỏ.

Tôi từng theo dõi cách các câu lạc bộ Brazil phá sản không phải vì họ chơi dở, mà vì dòng tiền của họ phụ thuộc vào những quyết định quản trị họ không kiểm soát được. Bóng đá luôn bị điều khiển từ những căn phòng mà khán giả không bao giờ thấy. Điều đang diễn ra tại FIFA là một phiên bản quy mô toàn cầu của đúng cơ chế ấy.

Ảnh hưởng đến lịch thi đấu và người chơi thật sự

Cuối cùng, mọi thứ đổ xuống cầu thủ. Đây là chỗ tôi muốn nói bằng kinh nghiệm quan sát trực tiếp của mình.

Các cuộc tranh chấp về lịch thi đấu không phải chuyện trừu tượng. Chúng là số phút trên chân của những con người 22 tuổi. Khi FIFA mở rộng World Cup, khi Club World Cup tăng tần suất, khi các giải đấu quốc gia không chịu thu hẹp, tổng khối lượng thi đấu tăng lên — và nó tăng trên cùng một cơ thể.

Đại diện cầu thủ có thể thách thức lịch thi đấu. Câu lạc bộ có thể tranh đấu về việc nhả người. Nhưng trong lúc ấy, cầu thủ là bên duy nhất không có ghế trong phòng họp và cũng là bên duy nhất phải chịu hậu quả vật lý.

Một cuộc chiến quản trị kéo dài không làm hủy trận đấu — nó chỉ làm trận đấu trở nên nặng nề hơn cho người chơi. Đó là loại thiệt hại không xuất hiện trên bảng điểm, và vì thế không bao giờ được tính vào chi phí.

Tôi đã dành nhiều năm cảnh báo về việc các cầu thủ trẻ bị đẩy vào nhịp thi đấu của người lớn khi cơ thể chưa hoàn thiện. Ở cấp độ vĩ mô, cùng logic ấy đang được áp dụng cho toàn bộ hệ thống: mở rộng liên tục mà không tương ứng mở rộng thời gian hồi phục.

Góc phản biện: nếu tôi sai thì tôi sai ở đâu

Tôi luôn để sẵn một lối thoát trong mỗi lập luận của mình, và lần này cũng vậy. Có ba điểm mà phiên bản bi quan của tôi có thể sai.

Thứ nhất, có thể tôi đang đọc quá nặng sự chia rẽ của phe đối lập. Nếu các liên đoàn châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ thực sự duy trì được một mặt trận chung trong sáu đến mười hai tháng tới, họ có thể buộc được một thỏa thuận chia sẻ quyền lực thực chất hơn nhiều so với những gì tôi dự đoán. Trong lịch sử bóng đá, các liên minh rộng đã từng hạ bệ được những người đứng đầu cứng rắn hơn Infantino.

Thứ hai, tôi có thể đang đánh giá quá thấp sức mạnh của chính lá phiếu. 211 liên đoàn thành viên có thể thay đổi lòng trung thành rất nhanh một khi họ tin rằng gió đã đổi chiều. Khi dòng tiền phân phối đang là vũ khí của một người, việc người đó mất ghế cũng có nghĩa là dòng tiền ấy đổi chủ — và điều đó tạo ra động lực rất mạnh cho những người đang cân nhắc đổi phe.

Thứ ba, có thể cuộc chiến nóng lạnh mà tôi mô tả sẽ không xảy ra, vì hai bên đều quá sợ hậu quả của sự tê liệt. Trong một môi trường mà truyền hình và nhà đầu tư cần sự ổn định, áp lực từ bên ngoài có thể buộc mọi người phải ngồi vào bàn nhanh hơn tôi tưởng. Đôi khi nỗi sợ chung về sự sụp đổ thị trường mạnh hơn nỗi tham quyền.

Nhưng kể cả khi thừa nhận cả ba khả năng ấy, kết luận trung tâm của tôi không đổi: cuộc chiến đã chuyển từ câu hỏi ai ngồi ghế sang câu hỏi ghế ấy còn bao nhiêu quyền. Và đó là câu hỏi khó hàn gắn hơn nhiều so với một cuộc bỏ phiếu.

Ba câu chuyện ký hiệu mà tôi vẫn dùng khi phân tích kiểu khủng hoảng này vẫn đứng vững ở đây. Khi kế hoạch bán cổ phần sụp đổ, chúng ta thấy rằng bong bóng chiến thuật tài chính ấy vỡ, và dưới lớp sơn hào nhoáng là bộ xương thật của FIFA — một tổ chức mà mọi quyết định tiền bạc đều là quyết định quyền lực. Khi các liên đoàn nhỏ vẫn trung thành với người đã trả tiền cho họ, họ không hành động hèn nhát; họ đang chơi thứ bóng đá mà người giàu không muốn hiểu. Và khi cuộc khủng hoảng bước sang giai đoạn dai dẳng này, nó đang kiểm tra trung thực nhất một câu hỏi cũ: ai thực sự sở hữu môn thể thao này — người chơi, người trả tiền, hay kẻ ngồi trong phòng họp?

Takeaway: dấu hiệu cần theo dõi và một dự đoán có thể kiểm chứng

Tôi không bao giờ kết thúc bằng một bản tổng kết. Tôi kết thúc bằng một phán đoán có thể bị chứng minh là sai.

Dự đoán của tôi: Infantino sẽ vẫn tại vị ít nhất đến hết chu kỳ World Cup 2026. Nhưng quyền lực thực chất của ông ta sẽ bị giới hạn bởi ít nhất một cơ chế kiểm soát mới — có thể là một ủy ban rà soát độc lập, có thể là một cấu trúc ra quyết định pha loãng quyền tổng thống — được thiết lập trong vòng mười hai tháng tới.

Ba dấu hiệu để kiểm chứng điều đó. Một, phạm vi và tính độc lập thực sự của cuộc rà soát quản trị. Hai, liệu UEFA và các liên đoàn châu Âu có duy trì được sự phối hợp phản đối hay không, hay sẽ chia rẽ vì những nhượng bộ riêng lẻ. Ba, liệu tranh chấp về phân phối doanh thu và lịch thi đấu có quay lại dưới một hình thức mới trong vòng một năm hay không.

Câu hỏi cuối cùng dành cho bạn đọc, và tôi muốn nó treo ở đó thay vì được trả lời: nếu một tổng thống FIFA có thể sống sót qua mọi cuộc khủng hoảng miễn là ông ta kiểm soát dòng tiền phân phối cho 211 thành viên, thì hệ thống bầu cử ấy đang phục vụ bóng đá — hay đang phục vụ chính nó?