Bục podium toàn nữ đầu tiên ở một backyard ultra nước Anh: 141 người xuất phát, ba người phụ nữ đứng lại cuối cùng

Đường vòng 6,706 km và tiếng còi mỗi giờ

Đường vòng dài 6,706 km, tương đương 4,16 dặm. Cứ đúng mỗi giờ, một tiếng còi vang lên. Người chạy bước ra khỏi khu vực xuất phát, đi hết vòng, quay về, ngồi xuống, ăn vài miếng, thay đôi tất, kiểm tra bàn chân, rồi chờ. Ba mươi phút sau, tiếng còi tiếp theo. Họ lại đi.

Không có vạch đích theo nghĩa quen thuộc. Không có khoảnh khắc ai đó giơ tay lên trời rồi ngã xuống thảm cỏ trước ống kính. Thể thức backyard ultra định nghĩa chiến thắng bằng một cách khác hẳn: người cuối cùng còn đứng được ở vạch xuất phát khi mọi người khác đã dừng lại. Một người về đích. Tất cả những người còn lại đều được ghi nhận là bỏ cuộc, dù họ đã chạy hàng chục vòng trước đó.

Tại Rasselbock Backyard Ultra, tổ chức ở Hardwick Estate thuộc Derbyshire, Vương quốc Anh, có 141 người xuất phát. Khoảng ba mươi người trong số đó là phụ nữ. Khi giải rút xuống đến nhóm cuối cùng còn trụ lại, ba người vẫn còn trên đôi chân của mình đều là phụ nữ. Ban tổ chức nói với truyền thông địa phương rằng đó là bục podium toàn nữ đầu tiên tại một giải backyard ultra ở nước Anh.

Đấy là tin. Và đấy gần như là toàn bộ tin. Không có tên vận động viên. Không có thời gian. Không có số vòng. Không có quãng đường.

Có những trận đấu mà tỷ số không bao giờ được ghi, vì người ta chọn cách quên. Ở đây thì ngược lại — người ta nhớ rất rõ một kết quả, nhưng không ai ghi lại nổi một thông số nào để đo nó.

Thể thức nơi chỉ một người được gọi là về đích

Tôi cần dành vài dòng cho những người chưa từng xem một backyard ultra, vì thể thức này giải thích gần như mọi điều kỳ lạ trong bản tin trên.

Backyard ultra là một nhánh của chạy siêu bền, không thuộc hệ thống thi đấu của World Athletics, không có xếp hạng, không có chuẩn tuyển chọn, không có kỷ lục được công nhận theo bất kỳ cấp nào. Luật chơi do ban tổ chức từng giải đặt ra, dựa trên truyền thống cộng đồng khởi nguồn từ định dạng Big's Backyard Ultra. Người chạy phải hoàn thành một vòng cố định trong vòng một giờ, bắt đầu lại đúng vào đầu mỗi giờ tiếp theo. Vòng ở Rasselbock dài 4,16 dặm. Ai không xuất phát đúng giờ coi như dừng cuộc chơi. Cứ thế cho đến khi chỉ còn lại một người duy nhất.

Nếu duy trì được nhịp đó trong 24 giờ, người chạy sẽ hoàn thành 24 vòng, tương đương 100 dặm, tức khoảng 161 km. Nhưng điểm mấu chốt nằm ở tốc độ yêu cầu: khoảng 8 phút 57 giây cho mỗi km. Với bất kỳ ai đã chạy bộ đường dài, đó là một nhịp "dễ", nhịp của những buổi chạy hồi phục. Không ai bị loại ở vòng đầu vì chạy không đủ nhanh. Họ bị loại vì đã chạy quá nhanh ở những vòng đầu, hoặc vì kiệt sức sau hai mươi tiếng thiếu ngủ, hoặc vì ăn không nổi, hoặc vì bàn chân sưng lên đến mức không nhét vừa vào giày.

Sự khác biệt giữa người thắng và người về thứ hai trong thể thức này hiếm khi là tốc độ thuần túy. Nó là kỷ luật giữ nhịp, khả năng chịu đựng thiếu ngủ, chất lượng của tổ hỗ trợ bên đường, và khả năng tiêu hóa đủ năng lượng qua hàng chục giờ liên tục. Một người chạy marathon 2 giờ 40 phút có thể gục trước một người chạy marathon 3 giờ 30 phút nếu người thứ hai biết cách quản lý giấc ngủ và dạ dày của mình tốt hơn.

Một chi tiết nữa mà phần lớn khán giả bên ngoài không biết: trong thể thức này, ban tổ chức chỉ công nhận chính thức một người về đích. Vị trí thứ hai và thứ ba không tồn tại trong điều lệ. "Bục podium" là một quy ước của cộng đồng và của báo chí, dùng để chỉ ba người trụ lại lâu nhất. Nó hoàn toàn hợp lý, nhưng nó không phải một hạng mục thi đấu. Nói "ba người phụ nữ chiếm trọn bục podium" ở đây có nghĩa: ba người phụ nữ là những người cuối cùng còn đứng ở vạch xuất phát trước khi giải kết thúc.

141 người xuất phát, ba mươi người phụ nữ

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các giải chạy đường dài của tôi ở New England, có một loại dữ liệu tôi luôn ghi lại đầu tiên trước cả kết quả: thành phần xuất phát. Kết quả nói ai về nhất trong một ngày. Thành phần xuất phát nói ai đã được mời vào cuộc chơi.

Ở Rasselbock, ban tổ chức công bố 141 người xuất phát. Khoảng ba mươi người là phụ nữ, khoảng 111 người là nam giới. Tỷ lệ đó là 21% và 79%. Những con số này không nằm trong tiêu đề bản tin, nhưng chúng là phần thông tin cứng duy nhất mà nguồn cung cấp.

Đặt cạnh nhau, hai dữ kiện này tạo ra một tương quan đáng phân tích hơn cả kết quả: một nhóm chiếm 21% số người xuất phát lại chiếm 100% số vị trí dẫn đầu. Trong thể thức backyard ultra, nơi sức mạnh cơ bắp thuần túy ít quyết định hơn khả năng duy trì và chịu đựng, khoảng cách giới tính về thành tích vốn đã bị thu hẹp đáng kể so với các cự ly tốc độ. Nhưng việc toàn bộ ba vị trí cuối cùng thuộc về phụ nữ vẫn là một kết quả lệch pha lớn so với tỷ trọng xuất phát.

Có một cách giải thích hợp lý mà không cần đến bất kỳ yếu tố thần bí nào: chọn lọc tự nguyện. Những phụ nữ chọn tham gia một giải backyard ultra thường là những người đã có vài mùa chạy siêu bền sau lưng, đã quen với việc thức trắng, đã biết cách chạy chậm. Trong khi đó, một phần đáng kể nam giới ghi danh vào các giải kiểu này vì tò mò, vì thử thách cá nhân, hoặc vì bạn bè rủ. Họ không xấu hơn, nhưng họ chưa chuẩn bị cho việc thay tất ba lần trong một đêm.

Đây là điểm mà tôi muốn giữ nguyên sự thận trọng: 21% là một tỷ lệ đáng ghi nhận ở một giải chạy siêu bền, nhưng đó là dữ liệu của một giải, trong một ngày. Nó không nói gì về toàn bộ hệ thống chạy siêu bền của nước Anh.

Tốc độ 8 phút 57 giây và cái bẫy của sức mạnh thuần túy

Trở lại với phép tính nhịp độ. 8 phút 57 giây mỗi km. Nghe có vẻ nhẹ nhàng, nhưng thử đặt nó vào một bối cảnh cụ thể hơn: để chạm mốc 100 dặm, người chạy phải giữ nhịp ấy trong 24 giờ, liên tục, với khoảng nghỉ ngắn giữa các vòng, trong đó bao gồm cả thời gian ăn, thay đồ, và đi vệ sinh. Tổng thời gian nghỉ thực tế mỗi giờ thường rơi vào khoảng 25 đến 35 phút. Đó không phải là nghỉ ngơi. Đó là khoảng thời gian để chuẩn bị cho vòng tiếp theo.

Về mặt sinh lý, thách thức lớn nhất không nằm ở hệ tim mạch mà ở hệ cơ xương và hệ tiêu hóa. Chạy bộ trong nhiều giờ với cùng một nhịp, trên cùng một mặt đường, lặp lại cùng một chuyển động, sẽ tạo ra các chấn thương do tải trọng lặp lại: viêm cân gan bàn chân, phản ứng căng xương, viêm gân Achilles, đau khớp háng. Người trụ được đến đêm thứ hai thường là người đã có nhiều mùa làm quen với loại tải trọng này.

Giữa tiếng còi và tiếng khóc, tôi nghe nhịp đập của một hệ sinh thái đang chờ được gọi tên. Hệ sinh thái ấy không nằm trong các bảng xếp hạng quốc tế. Nó nằm trong những khu cắm trại tạm bên đường vòng, nơi có người pha cà phê cho chồng lúc ba giờ sáng, nơi có huấn luyện viên cá nhân ngồi bên thùng đồ nghề, nơi có những người bạn chạy cùng nhau suốt mười tám vòng rồi chia tay ở vòng mười chín.

Trong thể thức này, yếu tố quyết định cuối cùng thường là tổ hỗ trợ. Một vận động viên có người lo nước, lo muối, lo thức ăn nóng, lo đôi giày dự phòng, sẽ trụ lâu hơn một người tự làm mọi thứ một mình. Nguồn tin về Rasselbock không nhắc gì đến các tổ hỗ trợ này. Đó là một khoảng trống lớn trong bản tin, vì nếu ba người phụ nữ kia đều chạy với tổ hỗ trợ riêng, thì câu chuyện thực sự không phải là câu chuyện về ba cá nhân, mà là câu chuyện về ba tập thể nhỏ đã chuẩn bị đúng cách.

Điều ban tổ chức nói, và điều không ai kiểm chứng được

Đây là phần tôi muốn dành nhiều không gian nhất, vì nó liên quan đến một nguyên tắc nghề nghiệp mà tôi học được sau nhiều năm viết về thể thao nữ.

Tuyên bố "bục podium toàn nữ đầu tiên tại một backyard ultra ở nước Anh" xuất phát từ ban tổ chức giải. Không có cơ quan quản lý nào xác nhận. Không có đơn vị bấm giờ độc lập nào đối chiếu. Không có cơ quan đăng ký kỷ lục nào đứng sau. Đến hiểu biết hiện tại của tôi, không tồn tại một sổ đăng ký công khai nào ghi lại thành phần bục podium của toàn bộ các giải backyard ultra ở Vương quốc Anh để có thể tra cứu và kiểm chứng.

Điều đó không có nghĩa tuyên bố này sai. Nó chỉ có nghĩa tuyên bố này chưa được kiểm chứng, và cách viết đúng là luôn ghi rõ nguồn: theo ban tổ chức. Đó là khác biệt giữa một tin và một sự kiện đã được xác lập.

Tôi biết vì sao các phóng viên địa phương chọn cách viết ngắn gọn như vậy. Bản tin in ra vào ngày hôm sau, ban biên tập cần một dòng tít, và câu "lần đầu tiên" là một dòng tít tốt. Nhưng tôi cũng biết cái giá của cách viết ấy: khi độc giả đọc xong, họ có cảm giác đã hiểu một cột mốc, trong khi thực tế họ chưa nhận được một dữ kiện nào có thể đo đếm.

Có một vấn đề cấu trúc sâu hơn nằm dưới tuyên bố này. Backyard ultra không có một cơ quan quản lý toàn cầu thống nhất. Mỗi giải do một đơn vị tư nhân tổ chức, mỗi nơi có thể áp dụng một biến thể nhỏ trong luật. Trong một hệ thống như vậy, khái niệm "kỷ lục" phụ thuộc hoàn toàn vào việc cộng đồng có duy trì được một sổ ghi chép hay không. Và khi sổ ghi chép không tồn tại, mọi tuyên bố "lần đầu tiên" đều chỉ có giá trị trong phạm vi cộng đồng ấy chấp nhận nó.

Ở một khía cạnh khác, sự mơ hồ này lại là một phần sức hấp dẫn của thể thức. Nó không cần World Athletics công nhận để có ý nghĩa với những người đã thức trắng hai đêm bên đường vòng.

Bess of Hardwick, khuôn viên di sản và mô hình kinh tế của những giải chạy cỏ

Một nửa sau của bản tin gốc không nói về chạy bộ. Nó nói về lịch sử.

Giải đấu diễn ra tại Hardwick Estate, một khuôn viên thuộc quyền quản lý của National Trust, nơi có Hardwick Hall — dinh thự gắn với Bess of Hardwick, một nhân vật quyền lực thời Tudor, người được biết đến như một trong những phụ nữ giàu có và có ảnh hưởng nhất nước Anh thế kỷ XVI. Matt Dillon, đại diện khuôn viên Hardwick Hall, đã liên hệ kết quả của giải chạy với hình ảnh của Bess of Hardwick.

Sự liên hệ ấy rất dễ chịu về mặt cảm xúc. Ba người phụ nữ trụ lại cuối cùng ở một nơi từng là cơ ngơi của một phụ nữ quyền lực. Nhưng tôi muốn tách cảm xúc ra khỏi phân tích một chút, vì đằng sau sự liên hệ ấy là một mô hình kinh doanh cụ thể.

Các giải chạy sức bền quần chúng ngày càng tìm đến những khuôn viên di sản làm địa điểm tổ chức. Lợi ích là hai chiều. Phía ban tổ chức có được một bối cảnh đẹp, một câu chuyện để kể, một dòng mô tả hấp dẫn trên trang đăng ký. Phía khuôn viên có được lượng khách đến, ở lại, ăn uống, tham quan, và chia sẻ hình ảnh. Trong nền kinh tế của các giải chạy nghiệp dư, đây là một trong những dòng doanh thu ổn định nhất: tiền lệ phí đăng ký cộng với chi tiêu du lịch của người chạy và người nhà đi kèm.

141 người xuất phát là đơn vị kinh tế của giải này. Nhân lên với lệ phí đăng ký, cộng với chi phí lưu trú và ăn uống của một sự kiện kéo dài hơn một ngày, cộng với doanh thu bán hàng lưu niệm tại khuôn viên, ta có một phép tính không lớn nhưng ổn định. Không có hợp đồng truyền hình nào ở đây. Không có tiền thưởng đáng kể. Không có thị trường cá cược. Mô hình tài chính nằm trọn ở phía người tham gia.

Điều đó giải thích vì sao câu chuyện về bục podium toàn nữ lại quan trọng với chính giải đấu. Nó là một câu chuyện truyền thông miễn phí, hướng đến một nhóm khách hàng đang tăng lên: phụ nữ chạy siêu bền.

Vì sao một bục podium không phải một xu hướng

Đây là phần phản biện mà tôi cho rằng cần được nói rõ, kể cả khi nó làm giảm bớt niềm vui của một bản tin đẹp.

Một giải đấu, một ngày, một bục podium. Đó là một mẫu quan sát duy nhất. Trong thống kê, một điểm dữ liệu không tạo thành một xu hướng. Trong thể thao, một kết quả bất thường không chứng minh một sự dịch chuyển cấu trúc.

Nếu ba vị trí dẫn đầu tại một giải chạy siêu bền ở Anh đều thuộc về phụ nữ, kết luận hợp lý nhất có thể rút ra là: trong ngày hôm đó, ở đường vòng đó, ba người phụ nữ ấy đã chuẩn bị tốt hơn những người còn lại. Kết luận không hợp lý là: chạy siêu bền nữ ở Anh đã vượt qua chạy siêu bền nam.

Điều đáng chú ý hơn, và đáng theo dõi hơn, là tỷ lệ 21% phụ nữ trong tổng số người xuất phát. Nếu trong hai hoặc ba mùa giải liên tiếp, tỷ lệ này ở các giải backyard ultra tại Anh duy trì hoặc tăng lên, chúng ta có thể nói đến một xu hướng thực sự. Còn ở thời điểm này, nó là một dữ liệu đáng ghi nhận, không hơn.

Có một điều thú vị khác nằm trong chính sự im lặng của bản tin. Ba người phụ nữ không được nêu tên. Trong một bản tin thể thao thông thường, việc không nêu tên người chiến thắng là một lỗi biên tập. Ở đây, nó có thể là kết quả của một quy trình làm tin khác: thông tin đến từ ban tổ chức dưới dạng thông cáo có sẵn, và cái tên không được đưa vào vì người viết không tiếp cận được vận động viên, hoặc vì ban tổ chức muốn giữ câu chuyện ở dạng cộng đồng chung.

Dù vì lý do nào, hệ quả là như nhau. Ba vận động viên đã làm nên một kết quả đáng nhớ, và họ bước ra khỏi trang báo mà không có tên. Có những đời vận động viên không nằm trên bảng thành tích, mà nằm trong khoảng lặng giữa hai vòng lặp.

Tôi nhớ lại cuốn tiểu sử về Brandi Chastain mà tôi từng khởi động rồi phải xóa đi làm lại từ đầu trong những tháng đại dịch. Khi ấy tôi nghĩ mình đang viết về một biểu tượng. Sau đó tôi hiểu ra mình đang viết về một người phụ nữ có chấn thương, có trầm cảm, có những ngày không muốn bước ra sân. Cuốn tiểu sử tan vỡ giữa đại dịch, nhưng câu chuyện thì không bao giờ bị hủy.

Ở Rasselbock cũng vậy. Ba cái tên không được nêu không làm kết quả biến mất. Nhưng nó khiến kết quả ấy khó được kể lại đúng cách trong mười năm tới.

Điều gì đang thay đổi, và điều gì chưa

Có một thay đổi thật đang diễn ra, và nó không nằm ở kết quả của một giải chạy.

Trong thập niên vừa qua, tỷ lệ phụ nữ tham gia các cự ly siêu bền đã tăng lên ở hầu hết các thị trường chạy bộ lớn. Đó là kết quả của nhiều thứ cộng lại: các nhóm chạy nữ ở địa phương, các giải có chính sách khuyến khích, các khuôn viên di sản mở cửa cho sự kiện quần chúng, và một thế hệ phụ nữ trưởng thành trong giai đoạn mà chạy bộ không còn bị xem là hoạt động dành riêng cho nam giới. Rasselbock với 21% phụ nữ trong danh sách xuất phát là một biểu hiện của quá trình đó.

Điều chưa thay đổi là cấu trúc ghi chép. Chừng nào các giải backyard ultra còn vận hành ngoài mọi hệ thống đăng ký, chừng đó các cột mốc như "bục podium toàn nữ đầu tiên" vẫn sẽ sống bằng lời của ban tổ chức. Điều đó không khiến chúng vô nghĩa với cộng đồng. Nó chỉ khiến chúng khó trở thành tư liệu lịch sử.

Với người viết thể thao nữ, đây là vùng đất cần làm việc cẩn thận nhất. Chúng ta đang ở giai đoạn mà những cột mốc của phụ nữ trong thể thao vừa đủ nhiều để được ghi nhận, vừa chưa đủ dày để được lưu trữ đàng hoàng. Mỗi lần một kết quả như thế này trôi qua mà không có tên, không có thời gian, không có số vòng, chúng ta mất đi một mảnh ghép.

Người ta thường nói về việc thể thao nữ thiếu khán giả, thiếu tài trợ, thiếu sóng truyền hình. Ít người nói về việc nó thiếu dữ liệu. Nhưng sự thiếu hụt dữ liệu là cái nền của tất cả những thiếu hụt còn lại. Không có dữ liệu thì không có câu chuyện. Không có câu chuyện thì không có khán giả. Không có khán giả thì không có hợp đồng tài trợ. Vòng tròn ấy khép lại rất nhanh, và nó khép lại lặng lẽ, không có tiếng còi nào báo hiệu.

Và câu hỏi còn để ngỏ

Ba người phụ nữ ấy đã chạy bao nhiêu vòng? Mất bao nhiêu giờ? Họ tên gì, đến từ đâu, có ai ngồi bên đường vòng đưa cho họ bát cháo nóng lúc ba giờ sáng? Tối hôm sau họ có ngủ được không, và khi tỉnh dậy, họ nghĩ gì về việc mình vừa làm?

Không ai biết. Bản tin đã khép lại mà không trả lời câu nào trong số đó.

Cuối tuần tới, sẽ có một giải chạy khác ở một khuôn viên khác, với một vòng lặp khác, và một tiếng còi khác. Sẽ lại có người rời cuộc chơi ở vòng thứ mười bảy, và người trụ lại đến cùng. Điều duy nhất chúng ta có thể làm là ghi lại tên họ trước khi trang báo tiếp theo được in ra.